Δεν ήταν ατύχημα, μα το σύστημα, που δουλεύει όπως πρέπει

Τη βάφτισαν "τραγωδία" για να κουκουλώσουν ένα μάτσο ευθύνες. Δεν πρόκειται για "τραγωδία". Δεν πρόκειται για "κακιά στιγμή". Και σίγουρα δεν πρόκειται για μια ατυχία που δεν μπορούσε να προβλεφθεί. Η έκρηξη στο εργοστάσιο της "Βιολάντα", που σκότωσε πέντε εργαζόμενες, είναι το αναμενόμενο αποτέλεσμα ενός τρόπου οργάνωσης της παραγωγής που βάζει το κέρδος πάνω από την ανθρώπινη ζωή. Είναι η κανονική λειτουργία ενός συστήματος που μετράει τα πάντα, ακόμη και τον κίνδυνο, σε όρους κόστους. 

Ο κίνδυνος δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Υπήρχε, ήταν αισθητός, είχε επισημανθεί έγκαιρα και με διάφορους τρόπους. Η παρουσία αερίου στον χώρο εργασίας δεν ήταν μυστικό. Ήταν μια καθημερινή πραγματικότητα που οι εργαζόμενοι αναγκάζονταν να αποδέχονται για να συνεχίσουν να δουλεύουν. Αυτό από μόνο του λέει πολλά: σε πόσες ακόμη περιπτώσεις η "ρουτίνα" κρύβει μέσα της έναν διαρκή κίνδυνο; Όταν μια επικίνδυνη κατάσταση διαρκεί για μήνες και δεν αντιμετωπίζεται, δεν μιλάμε για αμέλεια. Μιλάμε για επιλογή. Για μια σιωπηρή απόφαση ότι το κόστος της αποκατάστασης είναι μεγαλύτερο από το ρίσκο που αναλαμβάνεται. Ότι η πιθανότητα ενός δυστυχήματος είναι αποδεκτή, μέχρι να συμβεί. 

Η τεχνογνωσία υπήρχε. Οι ελλείψεις είχαν καταγραφεί. Οι παρεμβάσεις που έπρεπε να γίνουν ήταν γνωστές. Και όμως, τίποτα από αυτά δεν στάθηκε αρκετό για να αλλάξει η κατάσταση. Γιατί μέσα στο υπάρχον πλαίσιο, η ασφάλεια δεν είναι απόλυτη αξία. Είναι διαπραγματεύσιμη. Και εδώ αποκαλύπτεται και ο ρόλος του κράτους. Ένα κράτος που δεν λειτουργεί ως εγγυητής της προστασίας των εργαζομένων, αλλά ως μηχανισμός που επικυρώνει την "κανονικότητα" της αγοράς. Έλεγχοι που περιορίζονται σε έγγραφα, άδειες που δεν αντικατοπτρίζουν την πραγματική κατάσταση, διαδικασίες που διασφαλίζουν τη συνέχεια της λειτουργίας, όχι την ασφάλεια. Έτσι δημιουργείται ένα καθεστώς όπου όλα φαίνονται νόμιμα, μέχρι τη στιγμή που αποδεικνύονται θανατηφόρα. Και όταν συμβεί το αναπόφευκτο, ξεκινά η γνωστή διαδικασία: δηλώσεις, αποποίηση ευθυνών, διάχυση της ευθύνης σε πολλαπλά επίπεδα. Κανείς δεν φταίει ακριβώς, και ταυτόχρονα φταίνε όλοι λίγο. Με αυτόν τον τρόπο, το σύστημα προστατεύει τον εαυτό του. Γιατί το πρόβλημα δεν είναι ένα πρόσωπο ή μια "κακή πρακτική". Είναι η ίδια η λογική που διέπει τη λειτουργία του.

Οι εργαζόμενοι, από την άλλη, καλούνται να ζήσουν με αυτή την πραγματικότητα. Να δουλεύουν σε συνθήκες που δεν ελέγχουν, να βασίζονται σε μηχανισμούς που δεν τους προστατεύουν, να αναλαμβάνουν κινδύνους που δεν επέλεξαν. Και όταν κάτι πάει στραβά, να μετατρέπονται σε αριθμούς. Οι πέντε γυναίκες που χάθηκαν δεν είναι εξαίρεση. Είναι το αποτέλεσμα μιας συνθήκης που επαναλαμβάνεται καθημερινά, σε μικρότερη ή μεγαλύτερη κλίμακα. Είναι η απόδειξη ότι το σύστημα δεν "απέτυχε". Λειτούργησε ακριβώς όπως έχει σχεδιαστεί να λειτουργεί. 

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι πώς θα διορθωθούν κάποιες "αστοχίες". Το ερώτημα είναι αν μπορεί να υπάρξει πραγματική ασφάλεια μέσα σε ένα μοντέλο που αντιμετωπίζει την ανθρώπινη ζωή ως μεταβλητή κόστους. Γιατί όσο αυτή η λογική παραμένει άθικτη, τα επόμενα "δυστυχήματα" δεν είναι θέμα ατυχίας. Είναι θέμα χρόνου. 

Αργύρης Στρατής